Gava Berlîn 20ê Îlona 2026an diçe ser sandiqê, navenda kampanyaya hilbijartinê tenê kirê, veguhastin, ewlehî û paşeroja xizmetên giştî nîne. Dema tê fikirîn ku nêzîkî sedî 40ê Berlînê xwedî paşxaneya koçberiyê ye, ev hilbijartin herwiha dê diyar bike ka têgihiştina bajarê li ser koçberiyê, hemwelatîbûnê, penaberiyê, tevlêbûna civakî û jiyana hevbeş wê ber bi kîjan alî ve here. Bernameya hilbijartinê ya Partiya Sosyal Demokrat a Almanya (SPD) jî ev rastîya demografîk bi eşkereyî derdixe pêş. (SPD Berlin)
Di 20ê Îlonê de hilbijartinên Meclisa Berlînê (Abgeordnetenhaus) dê bên kirin. Li gor lêkolîneke nû ya Forsa, Die Linke bi sedî 22 di rêza yekem de ye; CDU û AfD her yek bi sedî 18, Grünen bi sedî 16 û SPD bi sedî 12 xuya dikin. FDP û BSW jî di bin sînorê sedî 5 de dimînin. Lê ev encam ne pêşbîniyeke hilbijartinê ye; divê wek wêneyekî rewşa siyasî ya nêzîkî mehek berî hilbijartinê bê xwendin. (DIE WELT)
Ev tablo bi taybetî ji bo dengdêrên koçber pirseke girîng derdixe pêş: Li ser paşeroja Berlînê kîjan partî, koçberan çawa pênase dike û koçber xwe li kîjan cihê biryarên siyasî dibînin?
Bersiva vê pirsê ne tenê di belavokên hilbijartinê yên partiyan de, belku di profîla namzetan û zimanê siyasî yê kampanyayan de jî xuya dibe.
“Siyaseta koçberiyê” êdî tenê ne meseleya koçberan e
Em nikarin mijara koçberên li Berlînê tenê li ser penaberên nû hatî nîqaş bikin, ji ber ku ev bajar bi nasnameya xwe ya kevnar a koçberiyê tê nasîn.
Îro nîqaşa li Berlînê herî kêm li ser pênc sernavan pêş dikeve:
- Siyaseta koçber û penaxwezan
- Koçberiya kar û aborî
- Derbasbûna hemwelatîbûnê û tevlêbûna siyasetê
- Têkoşîna li dijî cudakariyê û nîjadperestiyê
- Gihîştina koçberan a perwerde, xanî û xizmetên giştî
Ji ber vê yekê, dema siyaseta koçberiyê ya partiyekê tê nirxandin, tenê pirsa “Gelo bêtir koçber qebûl dike an ne?” têr nake. Meseleya sereke ev e ku koçberên li Berlînê dijîn dê bi kîjan modela hemwelatîbûn û tevlêbûna civakî hildin dest û nêzîkatiyek çawa be.
Ji vî alî ve di nav partiyan de ferqên eşkere hene.
Die Linke: Siyaseta koçberiyê ya herî berfireh û li ser bingeha mafan
Ji aliyê siyaseta koçberî û penaberan ve, di nav partiyên Berlînê de nêzîkatiya herî berfireh a li ser mafan li Die Linke tê dîtin.
Bernameya partiyê koçberiyê ne wek “pirsgirêka entegrasyonê”, wek beşekî xwezayî ya civaka Berlînê dinirxîne. Die Linke armanca “mafên wekhev” û “civaka koçber a hevgirtî” bi eşkereyî datîne pêş.
Partî diparêze ku koçber bi wekhevî bigihîjin xanî, tenduristî, perwerde, kar, alîkariya civakî û jiyana çandî. Ji bo ku mirovên bê belge jî daku bigihîjin xizmetên bajarê, dixwaze Nasnameya Bajarê Berlînê (Berlin City ID) bê çêkirin û piştî demekê li Berlînê jiyan kirin, mafên tevlêbûna siyasetê di astên herêmî û eyaletê de fireh bibin. (dielinke.berlin)
Li ser penaberan jî partî diparêze ku navendên mezin ên komî kêm bibin, mirov heta ku pêkan di xaniyan de bên bicihkirin û zûtir bigihîjin kar û perwerdeyê. (dielinke.berlin)
Elif Eralp: Namzeta ku tecrûbeya koçberiyê tîne navenda vegotina siyasetê
Namzeta serokwezîrtiyê ya Die Linke, Elif Eralp, yek ji nûnerên herî xuya yên vê nêzîkatiyê ye.
Eralp, keça malbateke ku ji ber sedemên siyasî ji Tirkiyeyê hatî Almanya, di kampanyaya xwe de di serboriya xwe de ne tenê wek çîrokeka kesane, wek vegotineke siyasî ya girêdayî pir rengiya Berlînê bi kar tîne. Ew nêzîkatiya “Berlîn ji bo hemûyan” diparêze; tevlêbûna koçberan, qebûlkirina penaberan, têkoşîna li dijî cudakariyê û mafê xanî ji hev cuda nabîne. (elif-eralp.de)
Bingeha gotara kampanyaya Eralp ev e: Her kesê li Berlînê dijî, mijara paşeroja bajarê ye.
Ji ber vê yekê Die Linke ji bo dengdêrên koçber ne tenê di siyaseta koçberiyê de, belku di mijarên xanî, dewleta civakî û newekheviya aborî de jî wek vebijarkeke xurt derdikeve pêş.
Grûnen: Nêzîkatiya “ji roja yekem ve tevlêbûn”
Nêzîkatiya Grûnen (Partiya Keskan) jî ji bo koçberan di xeteke vekirî de ye; lê belê, berevajî Die Linke, ev nêzîkatî bêtir di çarçoveya mafên mirovan, wekheviya derfetan, domdariyê û tevlêbûna demokratîk de tê avakirin.
Di bernameya 2026an de tê gotin ku Berlîn divê “bendera ewle” û “bajarê derfetan” be. Tê parastin ku penaber ji roja yekem ve bi hêsanî bigihîjin kar, perwerde, kursên ziman û jiyana civakî. (wahllupe.de)
Ev nêzîkatî koçberan ne tenê wek kesên ku alîkariya civakî distînin, wek kesên ku beşdarî jiyana aborî û civakî ya Berlînê dibîne.
Namzetên xwedî paşxaneya koçberiyê pêş dikevin
Di lîsteya namzetên Keskan de gelek nav hene ku paşxaneya koçberiyê wan heye û van mijarên koçberiyê rasterast di xebata xwe ya siyasî de cîh dane.
Di nav wan de:
- Philmon Ghirmai
- Gollaleh Ahmadi
- Bahar Haghanipour
- Ario Ebrahimpour Mirzaie
- Enad Altaweel
- Lela Sisauri bal dikşînin. Di rêza fermî ya lîsteya Keskan de Ghirmai di rêza 6an, Ahmadi 7an, Haghanipour 13an û Mirzaie 14an de ye. (gruene.berlin)
Bi taybetî çîroka Gollaleh Ahmadi balkêş e. Ew li Îranê ji dayik bûye û bi malbata xwe re li Almanya penaber bûye. Ew dibêje ku demeke dirêj bi statuya rûniştinê ya nediyar jiyaye û ev tecrûbe îro nêrîna wê ya li ser siyaseta ewlehî, azadî û demokrasiyê şekil dide. (Gollaleh Ahmadi)
Ario Ebrahimpour Mirzaie jî wek zarokê malbateke Îranî li Kölnê ji dayik bûye û li Berlin-Wedding dijî. Di kampanyaya xwe de bi taybetî civaka vekirî, têkoşîna li dijî nîjadperestiyê, xaniyên bi nirxê guncav û dadmendiya civakî derdixe pêş. (ariomirzaie.de)
Ev profîlên namzetan nîşan didin ku siyaseta koçberiyê ya Keskan ne tenê di bernameyê de, di heman demî de di nûnertiyê de jî nêzîkî xeyaleke Berlînê ya post-migrant e.
SPD: Bi deriyê vekirî di navbera cudahiyan de lêgerîna hevsengiyê
Nêzîkatiya SPD wek Die Linke û Grünen bi awayekî radikal li ser mafan nîne. Sosyal demokrat koçberiyê wek beşekî rastîya aborî û civakî ya Berlînê qebûl dikin, lê di heman demê de li ser koçberiya rêkûpêk, kar û entegrasyonê tekez dikin.
Bernameya SPD Berlînê wek “bajarê koçberiyê” pênase dike û bi şewazek zelal, tevlêbûn û entegrasyonê wek têgehên bingehîn derdixe pêş. Partî mafê penaberiyê diparêze, dixwaze naskirina dîplomayên pîşeyî yên biyanî leztir bibe, gihîştina jiyana kar hêsantir bibe û derbasbûna hemwelatîbûnê zêde bibe. (SPD Berlin)
Lê SPD li vir xetekê pragmatîktir dişopîne.
Nêzîkatiya partiyê bi kurtî ev e: “Koçberî dê berdewam be; lê divê ev koçberî bi serketî di jiyana kar, pergala civakî û jiyana civakî de bê entegrekirin.”
SPD herwiha diparêze ku kesên têkildarî sûcên giran û bê mafê rûniştinê bên derxistin, lê di siyaseta vegerê de pêşî li vegera dilxwazî dide. (SPD Berlin)
Namzetên SPD yên xwedî çîrokên koçberiyê
Di SPD de jî namzetên girîng ên xwedî paşxaneya koçberiyê hene.
Di pêşî de Sevim Aydin ji Friedrichshain-Kreuzberg tê. Li Tirkiyeyê wek keça malbateke karker ji dayik bûye, di zarokatiyê de hatî Berlînê û li Kreuzbergê mezin bûye. Di gotara xwe de xanî, kar, perwerde û tevlêbûna civakî derdixe pêş. (sevim-aydin.de)
Maja Lasić ku li Mitte namzete, li Mostara Bosna-Hersegovînayê ji dayik bûye û di dema şer de hatî Almanya. Siyaseta perwerdeyê û wekheviya derfetan di navenda profîla wê ya siyasî de ye. (maja-lasic.de)
Federico Quadrelli jî, ku li Îtalyayê ji dayik bûye, yek ji namzetên SPD yên Mitte ye. Ew koçberî, pirrengî û perspektîfa Ewropayê wek hêmanên bingehîn ên xebata xwe ya siyasî pênase dike. (federico-quadrelli.de)
Cudahîya SPD li vir xuya dibe: Xuyabûna siyasetmedarên xwedî paşxaneya koçberiyê zêde ye, lê partî siyaseta koçberiyê di çarçoveyeke firehtir a sîstema sosyal demokrat, kar û dewleta civakî de hilde dest.
FDP: “Koçberî derfeteke aborî ye, lê divê qaîde hebin”
Siyaseta koçberiyê ya FDP dikare wek forma lîberal a klasîk a ku li Berlînê hatî adaptekirin bê nirxandin.
Gotina sereke di bernameya hilbijartinê de gelek eşkere ye: “Koçberî derfet e, entegrasyon wezîfe ye.”
FDP bi taybetî ji ber kêmasiya hêza kar diparêze ku pêwîstî bi koçberiya jêhatî heye. Dixwaze koçberiya hêza kar leztir bibe, dîplomayên biyanî zûtir bên naskirin, Xizmeta Koçberiya Karûbar (Business Immigration Service) pêş bikeve û koçberiya karsazan bê piştgirîkirin. (FDP Berlin)
Lê rûyê din ê FDP zêdetir li ser qaîdeyan e.
Partî diparêze ku koçberiya bêrêkûpêk sînordar bibe, gihîştina pergala alîkariya civakî kontrolkirîtir be, karta dravdanê ji bo penaberan bê bicihkirin û pêvajoyên derxistinê leztir bibin. (FDP Berlin)
Li ser hemwelatîbûnê xetekê lîberaltir heye: FDP hemwelatîbûna ducarî diparêze û dixwaze pêvajoya derbasbûna hemwelatîbûnê leztir bibe. (FDP Berlin)
Ji ber vê yekê ne pêkan e ku FDP ji aliyê siyaseta koçberiyê ve bi yek peyvê wek “nêzîk” an “dûr” bê pênasekirin.
Li ser koçberiya aborî û hemwelatîbûnê lîberal e; li ser koçberiya bêrêkûpêk û alîkariya civakî zêdetir li ser qaîdeyan e.
CDU: Têla entegrasyon, ewlehî û kontrolê
Nêzîkatiya CDU ji partiyên mezin ên din cuda ye.
Di bernameya 2026an a CDU de têgehên sereke yên siyaseta koçberiyê rêz, kontrol û entegrasyon in.
Partî diparêze ku koçberiya bêrêkûpêk sînordar bibe, kontrola dewletê li ser koçberiyê xurt bibe û qanûna heyî bi biryardartir bê bicihanîn. Di heman demê de entegrasyona serketî bi rêya perwerde û karê diparêze. (wahllupe.de)
Ji ber vê yekê peyama siyasî ya CDU du perçeyî ye: “Koçberiya jêhatî û li gor qaîdeyan erê; koçberiya bêkontrol na.”
Ev gotar bi taybetî dengdêrên ku li Berlînê ji ewlehî, rêza giştî û kapasîteya dewletê ditirsin vedixwîne.
Ji ber vê yekê siyaseta koçberiyê ya CDU li gor Die Linke û Grünen sînordartir e; lê ne di heman xetê de ye bi AfD re. CDU koçberiyê bi temamî red nake, belku dixwaze wê di bin qaîdeyên hişktir de îdare bike.
Girîng e ku ev cudahî bi taybetî bê tekezikirin. Di nîqaşa hilbijartinê ya Berlînê de carinan hest tê çêkirin ku CDU û AfD li ser koçberiyê nêzîk in, lê ji aliyê bernameyê ve di navbera wan de ferqên girîng hene.
AfD: Koçberiyê wek yek ji qeyranên sereke yên Berlînê çarçove dike
Siyaseta koçberiyê ya AfD ji partiyên din bi eşkereyî cuda ye.
Di bernameya 2026an a Berlînê de tê parastin ku Almanya “welatekî koçberiyê” nîne; li dijî koçberiya bêkontrol derdikeve, dixwaze qebûlkirina penaberan li Berlînê raweste û pêvajoyên derxistinê leztir bibin. Di bernameyê de têgeha “remigration” jî tê bikaranîn. (wahllupe.de)
Argumana sereke ya kampanyaya hilbijartinê ya AfD li dora îdiaya ku koçberî zextê li ser xanî, ewlehî, xizmetên giştî û dewleta civakî zêde dike şekil digire.
Namzeta sereke Kristin Brinker jî siyaseta koçber û penaberan bi malîyeta giştî û kapasîteya dewletê ya Berlînê ve girê dide. Di kampanyaya wê de gotara “Berlînê dîsa xurt, ewle û îdarekirî bikin” derdikeve pêş. (AfD Berlin)
Ji ber vê yekê gotara koçberiyê ya AfD ne tenê pêşniyareke li ser siyaseta koçberiyê ye; belku vegotineke firehtir a siyasî ava dike ku beşekî girîng ên pirsgirêkên aborî, ewlehî û xizmetên giştî yên Berlînê bi koçberiyê ve girê dide.
Ji bo dengdêrên koçber ev nêzîkatî ji partiyên din gelekî zêdetir derxistinê ye, ev eşkere ye.
Baş e, kîjan partî ji koçberan re herî nêzîk e?
Ji aliyê rojnamegeriyê ve bersivdana vê pirsê wek “partiya X partîya koçberan e” rast nîne.
Lê gava bernameyên partiyan bên berhevkirin, têlek siyasî derdikeve.
| Partî | Siyaseta koçberiyê | Hemwelatîbûn | Siyaseta penaberan | Tevlêbûna koçberan |
|---|---|---|---|---|
| Die Linke | Pir vekirî | Pir lîberal | Li ser mafan | Pir xurt |
| Grünen | Vekirî | Lîberal | Li ser mafan | Xurt |
| SPD | Vekirî-pragmatîk | Lîberal | Kontrolkirî lê mirovî | Xurt |
| FDP | Lîberal-qaîdedar | Lîberal | Zêdetir qaîdedar | Navîn-bilind |
| CDU | Koçberiya kontrolkirî | Zêdetir sînordar | Kontrola hişktir | Navîn |
| AfD | Pir sînordar | Pir sînordartir | Sînordarkirina hişk | Nizm |
Ev tablo ne “şîreta dengdanê” ye, belku xwendineke berawirdî ya bernameyên hilbijartinê yên 2026an e.
Cudahîya sereke: “Koçber” kî ye?
Dibe ku nîqaşa herî girîng a hilbijartinê li vir dest pê bike.
Di gotarên Die Linke, Grünen û SPD de koçber her ku diçe zêdetir wek beşekî bingehîn ê civaka Berlînê tên dîtin.
Li CDU û FDP de koçber bêtir di têla entegrasyon, kar, rêz û berpirsiyariyê de tê pênasekirin.
Li AfD de koçberî gelekî zêdetir li ser kontrol, ewlehî, dewleta civakî û tevgerên nifûsê tê nîqaşkirin.
Ev cudahî ne tenê di naveroka siyasatan de, belku di zimanê ku tê bikaranîn de jî xuya dibe.
Li aliyekî: “Tevlêbûn”, “mafên wekhev”, “pirrengî”, “hevgirtin”, “bendera ewle” derdikevin pêş;
li aliyê din: “Kontrol”, “rêz”, “berpirsiyarî”, “sînordarkirin”, “veger” dibin diyarker.
Beşekî girîng ê kampanyaya hilbijartinê bi rastî pêşbaziya van her du xeyalên cuda yên Berlînê ye.
Bilindbûna namzetên xwedî paşxaneya koçberiyê çi dibêje?
Yek ji aliyên balkêş ên hilbijartinên 2026an ev e ku siyasetmedarên xwedî paşxaneya koçberiyê êdî tenê ne wek “namzetên ku koçberan temsîl dikin” tên dîtin.
Sevim Aydin li ser siyaseta xanî û karê, Maja Lasić li ser perwerdeyê, Elif Eralp li ser dadmendiya civakî û siyaseta koçberiyê, Gollaleh Ahmadi li ser ewlehî, demokrasiyê û mafên mirovan, Ario Mirzaie li ser civaka vekirî û têkoşîna li dijî cudakariyê nasnameyên xwe yên siyasî ava dikin.
Ev guherîneke girîng e.
Ji ber ku di bajarekî post-migrant de ji siyasetmedarekî xwedî paşxaneya koçberiyê nayê xwestin ku tenê “pirsgirêkên koçberan” biaxive. Ku ew li ser xanî, perwerde, avhewa, veguhastin, ewlehî û aboriyê — ango li ser hemû mijarên ku Berlînê eleqedar dikin — xwedî gotin be, nîşana asayîbûna nûnertiya siyasî ye.
Pirsê krîtîk a hilbijartinê: Jiyana hevbeş an îdarekirina veqetînê?
Hilbijartina siyasî ya li pêş Berlînê di navbera du têgihiştinên cuda yên koçberiyê de şekil digire.
Nêzîkatiya yekem koçberiyê wek beşekî rastîya dîrokî û aborî ya Berlînê qebûl dike û dixwaze li ser tevlêbûna wekhev û hemwelatîbûna hevbeş civakeke nû ya bajarê ava bike.
Nêzîkatiya duyem koçberiyê pêşî wek pêvajoyeke ku divê bê kontrolkirin, sînordarkirin û bi kapasîteya dewletê îdarekirin dibîne.
SPD û FDP di navbera van her du nêzîkatiyan de, bi tonên cuda, qadeke navîn ava dikin; CDU zêdetir ber bi aliyê rêz û kontrolê ve diçe; Die Linke û Grünen ber bi wekhevî, tevlêbûn û mafan ve nêzîk dibin.
AfD jî li serê hişk û sînordar ê vê têlê cih digire.
Ji bo dengdêrê Berlînê hilbijartina 20ê Îlonê ji ber vê yekê ne tenê wateya guherîna hukûmetê ye.
Di heman demê de dê bersiva vê pirsê be:
Berlîn bajarek e ku koçber divê tê de bên entegrasyonkirin; an bajarek e ku koçber jixwe beşekî wê ne û bi hev re wê ji nû ve şekil didin?
Dibe ku pirsê siyasî ya herî girîng a hilbijartinên Berlînê yên 2026an bi temamî ev be.